تبلیغات
فرهنگ و اندیشه - فرهنگ پژوهی-21رسانه ملی وبحران فرهنگی درایران-7 دکتر سیدمهدی آقاپور حصیری
فرهنگ و اندیشه
دکتر سید مهدی آقاپور
  صفحه نخست       |       تماس با مدیر       |       پست الکترونیک       |       RSS       |       ATOM
 

    رسانه ملی و مدیریت بحران فرهنگی

از  رفتار قبیله‌ای تا انتخابات!

 دکتر سیدمهدی آقاپور حصیری-عضوهیئت علمی دانشگاه تهران 

درفرایند جهانی سازی، یکنواختی فرهنگی و استاندارد سازی فرهنگ های بشری که همراه با سطوح آشکار و پنهان تهاجم فرهنگی و تأخر فرهنگی است، رسانه های تصویری جایگاه مهمی داشته و در کاهش یا افزایش آسیب های بحران زای فرهنگی و تقویت زمینه ها، شرایط و عوامل و عناصر آن کاربرد فوق العاده ای دارند. لذا انجام مطالعات در این زمینه بسیار ضروری می نمایدتا مردم و رهبران اجتماعی بیشتر با عمق و ابعاد نقش رسانه ملی در بحران فرهنگی آشنا شوند.

      بیان مسأله این مطالعه با ادبیاتی چون شناخت پدیده بحران و آسیب فرهنگی، تهاجم فرهنگی و تأخر فرهنگی و ارتباط آنها با بحران فرهنگی و تحلیل وضعیت آن در ایران، رسانه ملی ونقش ها و وظایف آن در جامعه و در ارتباط با تحول فرهنگی، چگونگی نسبت رسانه ملی با بحران فرهنگی و جایگاه آن در مدیریت بحران فرهنگی و کنترل آن پیوند دارد      مطالعه و تحقیق در زمینه بحران فرهنگی و وظایف رسانه ملی هنگام وقوع آن بسیار اندک است و مباحث موجود بیشتر در حوزه نظری و تحلیلی ارائه می شود و جنبه های کاربردی کمتری دارند که عموماً کلی گویی، سطحی نگری، نگاه دولتی و رسمی، تک سویه نگری، جانبداری و نگرش جناحی از خصوصیات آنها است.

به عنوان جمع بندی از شش قسمت گذشته در زمینه رسانه ملی و بحران فرهنگی می توان گفت :

 1)     مفاهیمی چون آسیب فرهنگی، تهاجم فرهنگی، تأخر فرهنگی و بحران فرهنگی از یک زمینه موضوعی بوده و در ارتباط مفهومی و عملیاتی با یکدیگر هستند ولی بر هم منطبق نیستند و برای هر یک می توان ادبیاتی مستقل ترسیم نمود.

2)     هنگامی که آسیب های فرهنگی به همراه تهاجم فرهنگی و تأخر فرهنگی در ساختارها و سازوکارهای خرد و کلان جامعه با ویژگیهای شدت، تراکم و پایداری همراه گردد و لایه پنهانی آن بروز نماید، بحران فرهنگی حادث می شود.

3)     بحران فرهنگی دارای مراحل پیش از وقوع، هنگام وقوع وپس از وقوع است و هنگامی که اتفاق می افتد، نظام اجتماعی را در معرض تهدید قرار داده و کنترل آن غیر ممکن است و امکان دگرگونیهای بنیادین در جامعه وجود دارد.

4)     در ایران آسیب های فرهنگی و پیامدهای زیانبار آن با توجه به عوامل داخلی و بویژه بین المللی معارض با نظام جمهوری اسلامی وجود دارد که همراه با تهاجم فرهنگی و تأخر فرهنگی در رفتارها، ساختارها و فرایندهای اجتماعی خود را بروز می دهد و در حال گسترش است ولی بحران فرهنگی حاد و یکپارچه غیر قابل مهار وجود ندارد.

5)     علل و عوامل ثبات نظام اجتماعی مانند حضور نسل انقلاب و دفاع مقدس، تجارب جامعه ایران در سده اخیر، حضور فرهنگ شیعی و علوی، میراث پرشکوه تاریخی گذشته و صدمه دیدن ایرانیان از غرب و فرهنگ غربی موجب جلوگیری از بروز بحران فرهنگی شده است ولی زمینه پنهان آن وجود دارد که قابل آشکار شدن است.

6)     رسانه های الکترونیکی و تصویری دارای کارکردی دوگانه در راستای کاهش یا افزایش  بروز بحران فرهنگی هستند و در ارتباط با مخاطبین تابع، گزینشگر و یا منتقد خود، وظایف خبری،آموزشی، هدایتی و تفریحی را بر عهده دارند.

7)     نسبت رسانه ملی با کاهش یا افزایش بحران فرهنگی، به میزان شناخت دقیق مخاطبین، نوع ملاکها و معیارهای مورد نظر و توجه به محتوای برنامه ها و پیام های گوناگون برای عموم مردم بویزه کودکان و نوجوانان مشخص می شود.

8)     رسانه ملی با رسانه های بین المللی در فضای جهانی سازی کنونی در تعامل دائمی بوده و محتوای   برنامه های آن با استانداردسازی فرهنگی، فرهنگ توده و یکنواخت سازی رفتارها و نگرش ها و ارزشهای اجتماعی در ارتباط است.

9)     گستره وقلمرو رسانه های تصویری در سطح کل جامعه و ساختارهای اجتماعی بوده و جهت گیری تولید و پخش برنامه های آن می تواند به تصحیح یا تشدید آسیب های فرهنگی در زمینه تبلیغات تجاری، مدها و پوشش ها، تفریحات و سرگرمی ها، زنان و خانواده، کودکان و نوجوانان و خشونت و ناهنجاریهای رفتاری بیانجامد و بر چگونگی هویت ملی و فرهنگی و میزان بحران فرهنگی در جامعه اثرگذار باشد.

10)  رسانه ملی زبان دولت و نظام اجتماعی است لذا با مدیریت استراتژیک بحران فرهنگی پیوند کاملی دارد و جایگاه برجسته ای در راستای کنترل و کاهش آن به خود اختصاص می دهد که شناخت دقیق ابعاد فرهنگی، کسب راهنمایی از فرهیختگان و حرکت آفرینی در بین مردم توسط آن بسیار اساسی است.

11)  رسانه ملی در تمام مراحل بحران فرهنگی و تظاهرات آن مانند تهاجم فرهنگی و تأخر فرهنگی و عناصر و سطوح خرد و کلان و آشکار و پنهان آن از طریق محتوای پیام ها و برنامه های خود بسیار نقش آفرین بوده و بویژه در مرحله پیشگیرانه از نظر کمیت و کیفیت و جهت گیری برنامه ها به مراتب بیشتر از مرحله بروز و اقدام می تواند اثر گذار باشد.     

      با توجه به نتایج این مطالعه برای کنترل و مدیریت بحران فرهنگی از جانب رسانه ملی، محورهای پیشنهادی زیر قابل ارائه است. نکته قابل ذکر نوع توجه مدیران و تهیه کنندگان برنامه های متنوع و گسترده رسانه ملی است که معمولاً در کارشان مخاطب محوری بر ارزش محوری ، ابعاد تصویری بر ابعاد تفکری، جنبه های تکنیکی و هنری برجنبه های نظری و هدایتی ودریک کلام شکل بر محتوی در هنگام تولید برنامه ها وپیام ها رجحان دارد.

      بدین ترتیب که اکثراً ملاک ها و معیارهای تولید برنامه ها، وظایف و رسالت رسانه ملی و سیاست های فرهنگی جمهوری اسلامی و اصول مندرج در اساسنامه صدا و سیما به گونه عملی و مصداقی کمتر مورد توجه قرار می گیرد. در نتیجه مطالعات پژوهشگران و اندیشه های فرهیختگان و سیاست های مصوب از حد نظری و سندی چندان فراتر نرفته و در قالب برنامه های مختلف جلوی دوربین چندان مشاهده نشده است. در حالی که مدیریت بحران فرهنگی و کنترل مظاهر خطرآفرین آن توسط مدیریت استراتژِیک نظام، مستلزم یک عزم ملی و همگانی و از جانب مهمترین سخنگوی آن یعنی رسانه ملی مستلزم هم اندیشی، انسجام فکری و همکاری یکپارچه همه مدیران، تولید کنندگان، هنرمندان و مجریان برنامه هاست که در تمام مراحل از برنامه نویسی و برنامه سازی تا تولید و پخش نسبت به بحران فرهنگی باید توجه تام بدان مبذول نمایند. پیشنهادهای قابل توجه عبارتند از:

      1- شناخت دقیق بحران فرهنگی و زمینه ها، سطوح، ابعاد ، مراحل و پیامدها و ارتباط آن با آسیب ها و تهاجم فرهنگی و تأخر فرهنگی در جامعه و استفاده عملی از نتایج راهبردی و کاربردی آن در برنامه سازی و تولید برنامه های مختلف

      2- بهره گیری از همه صاحبنظران و فرهیختگان فکری و فرهنگی با نگرش های مختلف اما متعهد به حفظ نظام برای هم اندیشی و نقد و ارزیابی برنامه های رسانه ملی در ارتباط با بحران فرهنگی و کلیه جوانب آن

      3- اعتماد به افکار و انگیزه های گروههای گسترده مردمی و تکیه برخودجوشی و حرکت آفرینی طبقات متوسط به پایین جامعه و ابتکار و خلاقیت های فرهنگی و هنری آنان در تولید برنامه های رسانه ای جهت مواجهه با بحران فرهنگی

      4- توجه تام مدیران و تهیه کنندگان برنامه ها به روند تضادهای فرهنگی و سیاسی و اقتصادی درون جامعه نظیر شکاف طبقاتی، گسست نسلی، فاصله نخبگان و مردم، ناهمگرایی رسانه ملی با آموزش و پرورش و خانواده، تضاد فرهنگ توده و فرهنگ عامه، جهانی سازی فرهنگ و اقتصاد، برخورد سنت و مدرنیته، وجود تأخر فرهنگی و تصحیح آنها

      5- کاربرد عملی اسناد رسمی مربوط مانند سیاست های فرهنگی، مقابله با تهاجم فرهنگی، اساسنامه صدا و سیما، برنامه های پنج ساله و چشم انداز 20 ساله مبتنی بر آرمانهای امام راحل (ره)و رهنمودهای مقام معظم رهبری در ارتباط با وظایف صدا و سیما در جمهوری اسلامی ایران در جهت مسلط شدن بر اوضاع فرهنگی و هدایت آن

      6- نقد و ارزیابی صمیمانه اما منتقدانه عملکرد دولت و مدیران ارشد نظام برای پاسخگو بودن آنها در    بخش های مختلف سیاسی، اقتصادی و فرهنگی با بهره گیری از نخبگان و مردم جهت اعتماد سازی و ایجاد ذهنیت اجتماعی و فرهنگی

      7- توسعه فرهنگ مقاومت و مصونیت فرهنگی به جای نگرش محدود سازی و ممنوعیت و خود باختگی در مقابل مظاهر آشکار و پنهان بحران فرهنگی حتی در مرحله بروز و حاد شدن که جز با مطالعات آینده نگری و مقاوم سازی فرهنگی و تولید برنامه های تصویری مناسب جهت آشنایی تدریجی مردم با آن حاصل نمی شود

      8- به تصویر کشاندن پیامدهای زیانبار رفتارهای مبتنی بر خود محوری، خود خواهی، خود پرستی، زیاده طلبی، قدرت پرستی، قدرت مداری، ثروت اندوزی، باند بازی، سیاسی کاری، حرص و طمع و آسیب های ناشی از آنها در زندگی فردی و خانوادگی و اجتماعی به عنوان مظاهر بحران فرهنگی و اخلاقی

      9- به تصویر کشاندن علل و عوامل ناهنجاریهای  اقتصادی و سیاسی و فرهنگی وآسیب های اجتماعی خرد و کلان نظیر خشونت و پرخاشگری، بزهکاری، دزدی، قانون گریزی و قانون ستیزی، تضاد طبقاتی، اشرافیگری، رفاه زدگی و مصرف زدگی، رشوه و اختلاس، مدیریت های باندی، جنگ احزاب و پیامدهای زیانبار برنامه های غلط و بحران فرهنگی

      10- به تصویر کشاندن ویژگی های فردی حسنه و فرایندهای اجتماعی امید بخش و مطلوب که نقطه مقابل بحران فرهنگی در جامعه هستند، مانند ارزش مداری، قانون گرایی، نوعدوستی و دیگر خواهی، محبت و آرامش، هنجارهای اخلاقی، الگوهای شایسته، خانواده مطلوب، مدیریتهای اثر بخش، تلاش های موفق، تولید و مصرف صحیح، رقابت سالم برنامه های مفید، امید به زندگی، اعتماد به آینده، رضایت از شغل و درآمد و نظایر آن.

      11- توجه عملی و برنامه ای به مراحل سه گانه، قبل، حین و بعد از وقوع بحران فرهنگی توسط رسانه ملی بویژه جهت گیری مناسب تولید برنامه ها در مرحله پیشگیری و مهار زمینه های بروز بحران فرهنگی

      12- گسترش شبکه های ملی، استانی و بین المللی رسانه ملی برای پوشش جمعیتی و جذب هر چه بیشتر مخاطبین گوناگون با تولید برنامه های جذاب و متنوع با حفظ ملاک ها و معیارهای مطلوب و ترویج پیام های آموزشی، تربیتی، اعتقادی و دینی به صورت ظریف و نامحسوس بویژه در ارتباط با کودکان و نوجوانان

      13- کاهش روحیه مصرف زدگی، تجمل گرایی، اشراف منشی و تبلیغات تجاری در برنامه ها  و افزایش حساسیت نسبت به فرهنگ و نمادهای ارزشی و دینی در محیط داخلی و سازمان فرهنگی و اداری رسانه ملی و رفتارهای تهیه کنندگان و بازیگران و مجریان در برنامه های مختلف به صورت غیر تصنعی و واقعی جهت مسدود شدن زمینه های بحران فرهنگی      14- انجام مطالعات مستمر و عملی در زمینه مخاطب شناسی و شناخت گرایش ها و خصوصیات مخاطبان عام و خاص

      15- تقویت محتوی و جذابیت سریالهای تاریخی و ظنزهای اجتماعی، گزینش صحیح فیلم های سینمایی خارجی با ملاک های معین، برجسته کردن زبان و ادب غنی فارسی، رویکرد جذاب و متعادل در اشاعه فرهنگ سیاسی و هویت ملی، ترویج فرهنگ ایثارگری و مقاومت دوران دفاع مقدس و نحوه تقویت و بروز آن در جامعه کنونی، تأکید بر موسیقی اصیل ایرانی و پرهیز از موسیقی مبتذل غربی، افزایش نکات تربیتی در برنامه های تفریحی و سرگرم کننده، اشاعه فرهنگ ورزشی و الگوهای پهلوانی و هدایت تماشاگران رقابت های ورزشی، تقویت جریان آموزش و پرورش در جامعه و معرفی خانواده های سالم و موفق ایرانی اسلامی، انتخاب مدیران و تهیه کنندگان بر اساس اصل شایسته سالاری و تشویق تولید کنندگان  و هنرمندان برتر در تولید برنامه های مبتنی بر مقابله با بحران فرهنگی، برگزاری همایش های علمی در زمینه مهندسی فرهنگی و ابعاد مختلف بحران فرهنگی، نقد و افشای فرهنگ غربی و مظاهر آن در قالب برنامه های جذاب به همراه نقد فعالیت های فرهنگی دستگاههای کلان فرهنگی و بسیاری از اقدامات دیگر را می توان نام برد که بویژه در فرایند مدیریت بحران فرهنگی و پیشگیری و کاهش آن توسط رسانه ملی اثرگذار بوده و نظام اجتماعی را در برابر تهاجم جهانی آن حفظ خواهد نمود . 

      منابع و اسناد و مدارک

1)      آقاپور-سید مهدی و جعفر عبدالملكی(1389) رسانه ملی و مد لسازی ا لگوی مصرف در ایران، فصلنامه پژوهشهای ارتباطی مركز تحقیقات صداوسیما

2)      آقاپور-سیدمهدی(1383) ارزیابی عملکردصدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران طی برنامه سوم توسعه- هیئت نظارت و ارزیابی فرهنگی و علمی شورایعالی انقلاب فرهنگی

3)      آقاپور-سید مهدی(1391)مهندسی فرهنگی ورزشدرجمهوری اسلامی هیئت نظارت وارزیابی فرهنگی

4)      آقاپور-سیدمهدی(1387) نقش رسانه های گروهی درتوسعه ورزش ایران, انجمن جامعه شناسی ایران

5)      آقاپور-سید مهدی (1368) «جامعه شناسی ورزشی» تهران، سازمان تربیت بدنی

6)      آزاد ارمکی. تقی (1375) امکان وجود بحران در جامعه شناسی ایران، کیهان فرهنگی، شماره 129

7)      آگبرن. ویلیام، پس افتادگی فرهنگی، ترجمه بیوک محمدی، کیهان فرهنگی، سال پنجم، شماره9

8)      الیت. تی. اس (1369) درباره فرهنگ، ترجمه حمید شاهرخ،تهران، نشر مرکز

9)      اینگلهارت.رونالد (1373) تحول فرهنگی درجوامع پیشرفته صنعتی، مریم وتر، تهران، انتشارات کویر

10)   برمن. ادوارد (1373) کنترل فرهنگ، ترجمه حمید الیاسی، تهران، نشر نی

11)   بشیریه. حسین، (1379) نظریه های فرهنگ در قرن بیستم، تهران، آینده پژوهان

12)   بصراوی.فرشته(زهرا)- آقاپور- مهدی(1377)تبیین شاخص های فرهنگی در اسلام، جهاد دانشگاهی

13)   بیرو. آلن (1370) فرهنگ علوم اجتماعی، ترجمه باقر ساروخانی، تهران، انتشارات کیهان

14)   پستمن. نیل (1375) زندگی در عیش مردن در خوشی، صادق طباطبایی، تهران، اطلاعات

15)   پستمن. نیل، (1378) نقش رسانه های تصویری در زوال دوران کودکی، صادق طباطبایی، اطلاعات

16)   تاجیک. محمدرضا، (1379) مدیریت بحران، تهران، فرهنگ گفتمان

17)   توسلی.غلامعباس(1378)بحران و آسیب های فرهنگی و راهکارهای کاهش آن، جهاد دانشگاهی

18)   تیرل. رابرت، (1371) ژورنالیسم تلویزیونی، مهدی رحیمیان، تهران، سروش

19)   جردن. تری- راونتری. لستر (1380) مقدمه ای بر جغرافیای فرهنگی، سیمین تولایی- محمد سلیمانی، تهران، پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات

20)   جعفری. محمدتقی (1373) فرهنگ پیرو فرهنگ پیشرو، تهران، انتشارات علمی و فرهنگی

21)   جعیط. حشام، (1381) بحران فرهنگ اسلامی، غلامرضا تهامی، تهران، دفتر پزوهشهای فرهنگی

22)   دوپویی. گزاویه، (1374) فرهنگ و توسعه، فاطمه فراهانی، تهران، کمیسیون ملی یونسکو در ایران

23)   دورینگ. سایمن، (1378) مطالعات فرهنگی، حمیرا مشیرزاده، تهران، آینده پویان

24)    روح الامینی. محمود (1372) زمینه فرهنگ شناسی، تهران، عطار

25)   ساروخانی. باقر (1370) درآمدی بر دائرةالمعارف علوم اجتماعی، تهران، انتشارات کیهان

26)   شورایعالی انقلاب فرهنگی(1384) راهبردها وراهکارهای فعا لیتهای صدا وسیما- مصوبه 569

27)   کازنو. ژان (1364) قدرت تلویزیون، علی اسدی، تهران، امیرکبیر

28)   کازنو. ژان، (1373) جامعه شناسی وسایل ارتباط جمعی، باقر ساروخانی، منوچهر محسنی، اطلاعات

29)   کاسیرر. ارنست (1360) فلسفه و فرهنگ، بزرگ نادرزاد، تهران، موسسه مطالعات فرهنگی

30)   کاظمی. علی اصغر (1377) بحران جامعه مدرن، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی

31)   گیدنز. آنتونی (1373) جامعه شناسی، منوجهر صبوری، تهران، نشر نی

32)   معیدفر. سعید (1379) جامعه شناسی مسائل اجتماعی معاصر ایران، تهران، سرزمین ما

33)   هوور.استوارت- لاندبای.نات(1382)بازاندیشی درباره رسانه،دین وفرهنگ،مسعودآریایی نیا، سروش

34)   بیست سال تلاش در تحقق انقلاب فرهنگی(1383-1363)تهران،دبیرخانه شورایعالی انقلاب فرهنگی

35)   پیام مدیران، نشریه صدا و سیما - شماره 13، بهار 1379

36)   ساماندهی فرهنگی، چکیده پژوهشها (1382) تهران، دبیرخانه شورای عالی انقلاب فرهنگی

37)   سیاست های فرهنگی جمهوری اسلامی، مصوب شورای عالی انقلاب فرهنگی 25/12/1377

38)   سیاست های مقابله با تهاجم فرهنگی، مصوب شورای عالی انقلاب فرهنگی 2/12/1378

39)   شاخص های فرهنگی جمهوری اسلامی ایران، مصوب شورای عالی انقلاب فرهنگی 2/9/1382

40)   گزارش جهانی فرهنگ (1998) فرهنگ،خلاقیت و بازار، تهران، کمیسیون ملی یونسکو در ایران

41)   گزارش جهانی فرهنگ (2000) تنوع فرهنگی، تضاد تکثر گرایی، تهران، کمیسیون یونسکو در ایران

42)   گزارش عملکرد  صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران برنامه سوم توسعه، معاونت تحقیقات و برنامه ریزی صدا و سیما 27/5/1383

43)   گزارش تحلیلی ارزیابی وضعیت فرهنگی کشور (1383) تهران، جهاد دانشگاهی دانشگاه تهران  

  44)   مهندسی فرهنگی، خلاصه مقالات همایش ملی (1385) دبیرخانه شورای عالی انقلاب فرهنگی  

      






نوع مطلب : فرهنگی، 
برچسب ها :
ارسال شده در: شنبه 6 دی 1393 :: توسط : سید مهدی آقاپور


 
درباره وبلاگ
مدیر وبلاگ : سید مهدی آقاپور
مطالب اخیر
نویسندگان
آمار وبلاگ
کل بازدید :
بازدید امروز :
بازدید دیروز :
بازدید این ماه :
بازدید ماه قبل :
تعداد نویسندگان :
تعداد کل پست ها :
آخرین بازدید :
آخرین بروز رسانی :