تبلیغات
فرهنگ و اندیشه - فرهنگ پژوهی 39- رسانه ملی،نظریه ها و راهبردها- دکترسید مهدی آقاپور عضو هیئت علمی دانشگاه تهران
فرهنگ و اندیشه
دکتر سید مهدی آقاپور
  صفحه نخست       |       تماس با مدیر       |       پست الکترونیک       |       RSS       |       ATOM
 

2ـ رسانه ملی ، نظریه‌های فرهنگی  و راهبردهای ملی

به تحقیق ، دنیای امروز دنیای رسانه هاست و آگاهی از آرا و نظریه‌های متفكرین فرهنگی و اجتماعی و علوم ارتباطات در زمینه وظایف و چگونگی وسایل ارتباط جمعی و نقش آن در راستای تحول فرهنگی و اجتماعی، زمینه های فكری لازم برای بررسی و ارزیابی رسانه های گروهی بویژه صدا و سیما را تقویت می‌نماید.  راهبرهای کلان در زمینه رسانه ملی اعم از  دیدگاههای رهبران اجتماعی و اسناد بالادستی و برنامه های پنجساله و مصوبات  شوراهای عالی در زمینه راهبردهای رسانه ملی نیز برای  بررسی محتوا و رویکردهای فرهنگی و اجتماعی و فراغت و خبری  موجود و پیامدهای ان در جامعه بسیار ضروری و راهگشا می باشد. اگاهی  از نظریه های دانشمندان برجسته و فرهنگ شناس  و راهبردهای عمومی فرهنگی و رسانه ای موجب میگردد تا چگونگی محتوای رسانه های کتبی و صوتی و تصویری و روند  پیامها و برنامه های مختلف انها معیارها و ملاکهای علمی و راهبردی صحیح را مورد توجه قرار داده و در مسیر درست و  سازنده به جریان افتد و بدین ترتیب ظرفیت اسیب شناسی و کنترل و کاهش اسیبها را افزایش دهد. بدون تردید، رسانه هایی که شعور انسانی و دانش و تفکر اجتماعی در حاشیه هیجان زایی و خنده بازار ها و گریه بازارهای دائمی و غوغا سالار انها قرار گیرد بر مبنای نظریه های دانشمندان و فرهنگ شناسان برجسته  و راهبردهای رسانه ای فرهنگی و ملی مورد قبول نبوده و قشریگری و عوامزدگی سنتی و عوامزدگی مدرن را در کنار خودباختگی فرهنگی و بی هویتی اجتماعی در پیکره جامعه و در بین مردم بویژه جوانان به عنوان اصلی ترین سرمایه فرهنگی و اجتماعی جامعه گسترش خواهند داد وبدین ترتیب سهمگین ترین اسیبهای روانی و عقلانی را در جامعه به بار خواهند اورد.

 با این مقدم اکنون به اجمال ببینیم که دانشمندان فرهنگ شناس رسانه ای چه نظری دارند و راهبردها ی ملی در این زمینه چه می گویند     


الف ـ نظریه تونیس1

فردیناند تونیس در اثر معروف خود «اجتماع و جامعه» (1915) شكل‌گیری جوامع جدید را نتیجه مستقیم توسعه وسایل ارتباط جمعی معرفی می‌كند. به نظر او «اجتماع» از گروه‌های محدود و سنتی تشكیل می‌گردد كه در آن روابط و ارتباطات بر مبنای ویژگی‌های خونی و عاطفی شكل گرفته و اطلاع‌رسانی و فرهنگ پذیری به صورت مستقیم و چهره به چهره انجام می‌گیرد ولی «جامعه» از گروه‌های بزرگ انسانی به وجود می‌آید كه استحكام درونی آن با روابط مناسبات عقلانی و قانونی حفظ می‌گردد و تبادل اطلاعات و توسعه آگاهی‌ها به وسیله رسانه‌های جمعی صورت می‌پذیرد. با اینكه در دورانی كه تونیس زندگی می‌كرد. هنوز صداوسیما برای عموم مردم ناشناخته بود ولی تأثیرپذیری روزافزون افكار عمومی و سرعت بخشیدن به تحولات اجتماعی و فرهنگی از طریق گسترش رسانه‌های جمعی در نظریات تونیس آشكار بود و بر قدرت وسایل ارتباطی جدید در آینده خبر می‌داد.

ب ـ نظریه رایزمن2

دیوید رایزمن در كتاب برجسته خود «توده تنها» (1950) مراحل تحولات اجتماعی در جوامع‌ بشری را بر مبنای وسایل ارتباط جمعی و اطلاع‌رسانی طبقه بندی می‌كند و سه دور مشخص سنتی، صنعتی و ارتباطی را از یكدیگر متمایز می‌سازد.

درجامعه سنتی، انسان‌ها بر اساس سنت‌ها زندگی می‌كنند (انسان سنت راهبر)

در جامعه صنعتی، انسان‌ها با فردگرایی و عقل‌مداری تعریف می‌شوند (انسان خودراهبر)

در جامعه ارتباطی، انسان‌ها به وسیله رسانه‌ها هدایت می‌شوند (انسان دیگر راهبر)

در این سه دوره ارتباطات انسانی و اطلاع‌رسانی فرایند ارتباطی شفاهی، كتبی، صوتی و تصویری را طی می‌كند. در دوره سوم روح جمعی و وفاق عمومی همانند دوره سنتی ولی این بار از طریق توسعه انبوه رسانه‌های گروهی تقویت می‌شود و فردگرایی دوره صنعتی جای خود را به جمع‌گرایی می‌سپارد و با تحكیم و همبستگی ملی و بین‌المللی گام‌های اساسی در پیشرفت و توسعه فرهنگ جهانی به طور یكپارچه برداشته خواهد شد.

ج ـ نظریه مك لوهان3

مارشال مك لوهان (1980 ـ 1911) آثار متعددی در زمینه ارتباطات و نقش آن در تحولات فرهنگی و اجتماعی دارد و نظریه مشهور او «دهكده جهانی» عكس‌العمل‌های متفاوتی را در سطح جهانی به دنبال داشته است به طوریكه برخی از دانشمندان او را پیشگو و برخی دیگر خیال‌پرداز دانسته‌اند.

این نظرریه پرداز از نقطه نظر ارتباطی، تاریخ انسانی را به سه دوره ارتباط شفاهی، ارتباط چاپی و ارتباط الكترونیكی تقسیم‌بندی می‌كند و اكثر مطالعات خود را به ویژگی‌های دوره سوم اختصاص می‌دهد. از نظر او رسانه‌های جمعی در عصر ارتباطات الكترونیكی بر همه عرصه‌های جامعه اعم از سیاسی، اقتصادی، آموزشی و فرهنگی كاملاً‌مسلط هستند. رسانه‌های الكترونیكی بویژه صداوسیما در این دوره قادر به هر كاری هستند و جهت‌گیری افكار عمومی و نحوه ساختارها و تحولات مختلف جامعه را كاملاً تحت‌‌الشعاع خود قرار می‌دهند. از نظر او رسانه‌های الكترونیكی نقش‌ها و وظایف افراد، گروه‌ها، سازمان‌ها و نهادهای اجتماعی را كاملاً تغییر می‌دهند  در فرایند آموزش و پرورش، مناسبات و هنجارهای خانوادگی، فعل و انفعالات سیاسی، مبادلات تولیدی و تجاری، نشو و نمای فرهنگی و هنری و معرفی الگوهای اجتماعی در سطح ملی و فراملی نقش اساسی ایفا می‌كند. در واقع از نظر مك لوهان این فناوری پیشرفته ارتباطی است كه عامل اصلی محسوب می‌شود كه بر محتوای برنامه‌ها و اطلاع‌رسانی كاملاً سایه می‌افكند و بدین ترتیب با رویكردهای ویژه و بی‌رقیب خود در راستای جهانی‌سازی و «دهكده جهانی» عمل می‌كند.

3ـ سیاست‌های فرهنگی

سیاست‌های فرهنگی كه در جلسه 439 مورخ 25/12/1377 شورای عالی انقلاب فرهنگی مصوب و به دستگاه‌های فرهنگی كشور از جمله صداوسیما ابلاغ شده است عبارتند از:

1ـ‌اعتلا و تعمیق معرفت و باورهای اسلامی و ارتقاء و تحكیم ارزش‌های اسلام و انقلاب اسلامی در همه ابعاد

2ـ گسترش زمینه‌های مناسب برای شناسایی، هدایت و حمایت استعدادها و خلاقیت‌های انسانی و شكوفا شدن روحیه ابداع و نوآوری در حوزه‌های مختلف

3ـ گسترش فرهنگ مشاركت عمومی با تأكید بر اصل مسئولیت اجتماعی

4ـ تحكیم وحدت و همبستگی ملی، ضمن احترام به آداب و رسوم و فرهنگ‌های محلی

5ـ ایجاد زمینه‌های رشد كمی و كیفی آثار و خدمات فرهنگی

6ـ گسترش فرهنگ استفاده بهینه از منابع عمومی و ثروت‌های ملی با تقویت وجدان كاری و انضباط اقتصادی و ایجاد روحیه قناعت و صرفه‌جویی

7ـ شناسناندن فرهنگ و ارزش‌های والای اسلام،ایران و انقلاب اسلامی به جهانیان و شناخت فرهنگ‌های سایر ملل و بهره‌گیری از جنبه‌های مثبت آنها

8ـ حفظ مبانی و ارزش‌های دینی و ملی در برنامه‌ریزی توسعه كشور

9ـ آراستگی سیمای جامعه به مظاهر اسلام و انقلاب اسلامی

10ـ شناخت ویژگی‌ها و نیازهای جوانان و زمینه‌سازی برای رشد، كمال و پیشرفت آنها

11ـ اصلاح بینش عمومی و باورهای فرهنگی جامعه نسبت به جایگاه و نقش زن و ارتقای نقش مؤثر و سازنده زنان در جامعه و خانواده بر اساس تعالیم اسلامی

12ـ ساماندهی نهادها و ایجاد هماهنگی میان دستگاه‌های فرهنگی كشور

13ـ ایجاد زمینه‌های مناسب برای تقویت بنیه مادی و رونق اقتصاد فرهنگ

14ـ ساماندهی نظام اطلاع‌رسانی برای استفاده از فن‌آوری‌های جدید و چاره‌اندیشی برای مصون ماندن از آثار منفی آن

15ـ تحكیم مبانی و اركان فرهنگ اسلامی و مقابله با تهاجم فرهنگی بیگانه

این سیاست‌های فرهنگی در قالب 115 بند به اجزاء كوچكتری تقسیم شده است. علاوه بر سیاست‌های فرهنگی، شورای عالی انقلاب فرهنگی نسبت به تصویب اصول سیاست فرهنگی كشور مبادرت نموده است كه شامل مقدمه، مبانی، دیدگاه‌های حضرت امام‌خمینی(ره)، اهداف فرهنگی جمهوری اسلامی، اهداف سیاست فرهنگی، اصول سیاست فرهنگی، منبهات در سیاست فرهنگی، خط‌مشی فرهنگی، اولویت‌ها و سیاست‌های كلی، فرهنگ و هنر روابط خارجی، سازمان‌های مربوط و مراكز نظارت، اجرا و هماهنگی می‌باشد.

طبق مواد 49 و 50 از اصول سیاست فرهنگی مسئولیت نظارت و هماهنگی بر عهده شورای عالی انقلاب فرهنگی به ریاست رئیس جمهور و اجرای آن بر عهده دستگاه‌های فرهنگی، علمی، آموزشی، پرورشی و ورزشی از جمله صدا و سیما قرار دارد و این سازمان‌ها موظف گردیدند كه هر شش ماه یكبار گزارش عملكرد خود را به دبیرخانه شورای عالی انقلاب فرهنگی تسلیم نمایند.

4ـ برنامه پنج ساله سوم توسعه

1ـ4ـ ماده 159 قانون برنامه سوم توسعه

برای اعتلای معرفت دینی و قرآنی و بهره‌گیری از اندیشه‌های والای حضرت امام خمینی(ره) و رهنمودهای مقام معظم رهبری حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در تحكیم مبانی فكری ارزش‌های اسلامی و فرهنگ جهاد و شهادت در جامعه به ویژه در جوانان و نوجوانان، وزارتخانه‌های آموزش و پروش، علوم، تحقیقات و فناوری، بهداشت، درمان و آموزش پزشكی، فرهنگ و ارشاد اسلامی، سازمان صداوسیما، نیروی مقاومت بسیج، سازمان تبلیغات اسلامی، دفتر تبلیغات اسلامی و سایر دستگاه‌هایی كه از بودجه عمومی استفاده می‌كنند موظفند:

الف ـ یكی از مراكز پژوهشی موجود خود را برای انجام مطالعات مستمر و همه‌جانبه در زمینه‌های بهره‌گیری از علوم و فن‌آوری‌ها و هنر دینی و افكار حضرت امام خمینی (ره) مأمور كنند و با پیش‌بینی منابع لازم زمینه‌های مشاركت دانشجویان دوره‌های تحصیلات تكمیلی را در پژوهش‌های مرتبط با این امور فراهم كنند.

ب ـ در طرح‌ها و فعالیت‌های فرهنگی و تربیتی، آموزشی با بهره‌گیری از انواع هنرها، علوم و فن‌آوری‌های جدید، اثربخشی فعالیت‌ها در این زمینه‌ها را تعمیق بخشند و با پیش‌بینی امكانات و امتیازات كافی زمینه جذب اندیشمندان متعهد و استعدادهای خلاق نوآور در این عرصه‌ها فراهم سازند.

ج ـ یكی از واحدهای مناسب موجود خود را برای تحقیق و ارزیابی مستمر اثربخشی فعالیت‌های فرهنگی، تربیتی موجود و جدید و چگونگی ارتقای بهره‌وری از منابع موجود در اجرای اهداف سابق الذكر را تجهیز كنند.

شروع هر گونه فعالیت جدید فرهنگی، تربیتی و آموزشی در زمینه‌های فوق با ارائه توجیه مشخص مبتنی بر نتایج این ارزیابی‌ها صورت خواهد پذیرفت.

2ـ4ـ ماده 167 قانون برنامه سوم توسعه

به منظور تحقق رهنمودهای مقام معظم رهبری دایر به جهت‌دهی رسانه‌ها به سمت سالم‌سازی فضای عمومی در جهت رشد آگاهی‌ها و فضایل اخلاقی و اطلاع‌رسانی صحیح وتحقق سیاست‌های كلی برنامه سوم توسعه كشور، سازمان صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران موظف است:

الف ـ با تأیید سازمان مدیریت وبرنامه ریزی كشور جهت متناسب‌سازی شبكه‌های جدید استانی، ملی و فراملی (بین‌الملل خبر) و تكمیل پوشش جمعیتی و جغرافیایی شبكه‌ها و بكارگیری فن‌آوری‌های نو در تولید و پخش اقدام كند.

ب ـ در راستای اطلاع‌رسانی مطلوب به جامعه، كلیه دستگاه‌های اجرایی، اطلاعاتی را كه زمینه‌ساز فرهنگ توسعه آن بخش است (و لازم است به صورت مستقیم و غیرمستقیم دربرنامه‌های تولید صداوسیما منعكس گردد) به سازمان صداوسیما اعلام می‌كنند تا با انجام مطالعات لازم در برنامه‌ها گنجانده شود. سازمان صداوسیما سالانه گزارش عملكرد خود را در رابطه با دستگاه‌هایی كه اطلاعات و نیازهای خود را اعلام داشته‌اند به دستگاه‌ مربوطه منعكس كرده و گزارش كلی آنان را برای رؤسای قوای سه‌گانه ارسال می كند.

ج ـ آن دسته از دستگاه‌های اجرایی كه تحقق وظایف آنها مستلزم مشاركت فكری و عملی قشر وسیعی از افراد جامعه است، می‌توانند برنامه‌های خاص رادیویی و تلویزیونی تهیه و در چارچوب ضوابط سازمان صداوسیما برای پخش دز زمان مناسب اقدام كنند.

د ـ برای افزایش امكان دسترسی جامعه به آموزش‌های عمومی و فنی‌و حرفه‌ای و ترویجی و آموزش‌های عالی با همكاری دستگاه‌های مختلف نسبت به تدوین برنامه‌های لازم اقدام كرده و از طریق شبكه‌های موجود و ایجاد شبكه‌های آموزشی و ارتباط متقابل با توجه به مفاد اساسنامه سازمان صداوسیما نسبت به توسعه و بهبود كیفیت آموزش‌های مختلف اقدام كند. برای پشتیبانی علمی برنامه‌های آموزشی، سازمان صداوسیما با هر یك از دستگاه‌های مربوطه كمیته لازم را تشكیل می‌دهد.

5ـ رهنمودها*

الف ـ رهنمودهای حضرت امام خمینی (ره)

1ـ اصل توسعه فرهنگ و ارزش‌های اسلامی و مقابله با غربزدگی در بین مردم

2ـ اصل دانشگاه عمومی بودن صداو سیما و لزوم استفاده از همه قابلیت‌های آن

3ـ اصل توجه به ارتقاء افكار عمومی و روشنگری و انگیزه انقلابی در جامعه

4ـ اصل مزیت صداوسیما برای آموزش و پرورش ملت بر سایر رسانه‌ها

5ـ اصل اداره صداو سیما با مسالمت، صحیح و سلیم به عنوان یك دستگاه آموزشی

6ـ اصل استقلال صداوسیما در راستای اهداف اسلام و ملت

7ـ اصل قابلیت گسترده صداوسیما در جهت هدایت یا انحراف افكار عمومی در سراسر كشور

8ـ اصل توجه به امنیت ملی و مصالح كشور در اطلاع‌رسانی صداوسیما

9ـ اصل نظارت بر برنامه‌های صداوسیما توسط اندیشمندان سیاسی و اجتماعی كشور

10ـ اصل فرصت دادن به اندیشمندان فهیم برای تحقق رابطه معلم و شاگردی با مردم

11ـ اصل توجه به جنبه‌های آموزندگی و نیرومندی جوانان در برنامه‌های صداوسیما

12ـ اصل انتشار افكار و انتقادات صاحبنظران با كمال بی‌طرفی

13ـ اصل اطلاع‌رسانی درست و صحیح در شبكه‌های خبری صداوسیما

14ـ اصل كسب خبر از منابع موثق برای جلوگیری از اضطراب و تشویش مردم

15ـ لزوم افشاگری اخبار كذب رسانه‌های بیگانه درباره ایران به افكار عمومی جهان

ب ـ رهنمودهای مقام معظم رهبری

1ـ اصل طرح حقایق اسلام ناب محمدی (ص) و معارف اهل بیت(ع) به گونه اصیل

2ـ اصل تبیین مبانی انقلاب و عمق بخشیدن به تفكر انقلابی جهت بی‌تفاوت شدن مردم

3ـ اصل جهت‌دهی و افزایش تحرك انقلابی مردم برای حضور در صحنه‌های مختلف اجتماع

4ـ اصل دانشگاه همگانی  صداوسیما برای آموزش دین‌ وارزش‌های اسلامی به صورت صحیح

5ـ اصل نشر راه‌وروش‌زندگی و تازه‌های علم‌وسیاست واندیشه‌های نوین وراهگشا به‌زبان‌رسا

6ـ اصل باز كردن ذهن مردم و آگاه شدن آنان از حوادث عالم برای مصونیت در برابر دشمنان

7ـ اصل آموزش‌های سیاسی برای افزایش قدرت تحلیل و بینش سیاسی مردم

8ـ اصل جلوگیری از فراموش كردن اهداف اسلامی و انقلابی صدا و سیما و انحراف آن

9ـ اصل جلوگیری از برنامه‌های بی‌محتوی و كم‌محتوی و ضررهای عمیق و سریع آن در جامعه

10ـ اصل كاردانی و تخصص و مدیریت قوی برای جلوگیری از جو بیگانه از انقلاب در صداوسیما

11ـ اصل‌ توجه به تخصص وتعهد و بكارگیری جوانان وكارشناسان متعهدو انقلابی

 12ـ اصل افزایش محتوای صحیح فرهنگی دربرنامه‌های سرگرم‌كننده و تفریحی

13ـ اصل تبلیغ پیام انقلاب‌اسلامی برای دنیای‌امن وبا صفا وبهره‌مندی انسان ازطیبات‌زندگی

14ـ اصل حفظ وحدت و یكپارچگی جامعه و پرهیزاز تسلط جناح‌ها و باندها در برنامه‌ها

15ـ اصل جلوگیری از سلیقه‌ها و انگیزه‌های شخصی و سیاسی در اداره برنامه‌ها




* رهنمودهای امام خمینی(ره) و مقام معظم رهبری از متن گزارش ارسالی و همچنین نشریه پیام مدیران معاونت تحقیقات و برنامه‌یریزی صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران (شماره 13 بهار 1379) استخراج شده است.






نوع مطلب : فرهنگی، اجتماعی، 
برچسب ها :
ارسال شده در: دوشنبه 8 آبان 1396 :: توسط : سید مهدی آقاپور


 
درباره وبلاگ
مدیر وبلاگ : سید مهدی آقاپور
مطالب اخیر
نویسندگان
آمار وبلاگ
کل بازدید :
بازدید امروز :
بازدید دیروز :
بازدید این ماه :
بازدید ماه قبل :
تعداد نویسندگان :
تعداد کل پست ها :
آخرین بازدید :
آخرین بروز رسانی :