تبلیغات
فرهنگ و اندیشه - فرهنگ ورزش، تماشاگری و فراغت جوانان- یك رویكرد جامعه شناختی 10
فرهنگ و اندیشه
دکتر سید مهدی آقاپور
  صفحه نخست       |       تماس با مدیر       |       پست الکترونیک       |       RSS       |       ATOM
 

 نتیجه گیری و پیشنهادهای راهبردی

 ورزش و تربیت بدنی،‌براساس مطالعات مختلف ،‌بخش عمده ای از گذران اوقات فراغت مردم بویژه جوانان و نوجوانان را در غالب كشورها به خود اختصاص می دهد و موضوعی مشترك بین جامعه شناسی ورزش و اوقات فراغت محسوب می شود. زمینه اجتماعی فراغت با صنعتی شدن جوامع، جایگزینی ماشین به جای انسان ، تقلیل ساعات كار و توسعه اقتصادی و فرهنگی و پایگاه طبقاتی و شغلی گروههای اجتماعی رابطه ای مستقیم دارد.

فراغت باید با رفع خستگی ناشی از كار، تفریح و سرگرمی و آموزش و رشد شخصیت همراه بوده و افراد پس از انجام تكالیف روزانه خود به طور آزادانه و با میل شخصی بدان بپردازند. امروزه فراغت به طبقات خاص اختصاصی نداشته و سازمانهایی دولتی و خصوصی برای برنامه ریزی و استفاده تجاری یا فرهنگی از آن با بكارگیری وسایل و امكانات و تاسیسات برای همه مردم بویژه جوانان و نوجوانان بوجود آمده است و دارای كاركردها و پیامدهایی كاملا متنوع و گاه متضاد سودمند و یا زیانبار می باشد و آسیب شناسی (پاتولوژی) آن خود موضوع مهمی برای مطالعه جامعه شناختی را تشكیل می دهد.

 در جامعه ما منشور تربیتی نسل جوان مشتمل بر 14 عرصه در حیات جوانان از جمله ورزش با اهداف و خط مشی تفضیلی تدوین شده است با این وجود گزارش عملكردها حاكی از نارسائیهای عمده در ابعاد كمی و كیفی پر كردن اوقات فراغت جوانان و نوجوانان به چشم می خورد. كه از مهمترین آنها بی برنامگی و ناهماهنگی سازمانها و ضعف انگیزه های قوی برای پوشش همه جوانان و نوجوانان در همه طبقات بویژه طبقه پایین جامعه می باشد. در این رابطه سازمانهای دولتی خانواده و آموزش و پرورش از اصلی ترین نهادهای مسئول می باشند. كه باید نسبت به ارتقاء ظرفیت فكری و مادی لازم برای آنها در راستای افزایش تعالی گذران اوقات فراغت در جامعه اقدام لازم صورت پذیرد.

از نظرآلدوس هكسلی ورزش شاخص عمده روزگار ماست  و در بین برنامه های فراغتی مردم با توجه به جاذبه های خود از اهمیت بیشتری برخوردار است. مطالعات گوناگون این ادعا را به خوبی تایید می كنند.

 انبوه ورزشكاران و بسیار انبوه تراز آنان خیل عظیم تماشاگران در دنیای فراغتی و ورزشی كه در فرایند پیوند اقتصاد و رسانه ها با ورزش حاصل شده است. جامعه شناسان و برنامه ریزان اجتماعی را با فرایندی خاص قرن جدید مواجه ساخته است. فرایند ورزشی همانند فراغت به دو جنبه فعال (ورزش كردن) و جنبه منفعل و (تماشای ورزش) طبقه بندی می شود كه عده ای از دانشمندان رویكرد اخیر ار جهت دهی آسیبی ورزش توسط دستهای پنهان دانسته اند.

ورزش و تربیت بدنی دارای كاركردهای جسمی، عاطفی، احساسی و اجتماعی و فرهنگی و اقتصادی بوده و با خصوصیات و علائق جوانان و نوجوانان تناسب نزدیكی دارد. لذا در برنامه های فراغتی بسیار مهم است. اما علیرغم تایید این مسئله در مطالعات مختلف، آمارهای موجود حاكی از كمبود شدید ظرفیت های ورزشی برای پر كردن اوقات فراغت سودمند و سازنده جوانان و نوجوانان در كشورها بویژه در ایران می باشد. حتی خط مشی و اصول مربوط به فراغت ورزشی جوانان در ایران تدوین و منتشر شده است. اما با این وجود آمارها حاكی از شركت محدود این قشر مهم فرهنگی در برنامه های فراغتی و ورزشی كل دستگاههای مربوط دارد (5/5 میلیون از 37 میلیون نفر جمعیت جوان كشور). در زمینه تماشاگری ورزش مطالعات و تحقیقات فوق العاده اندك است و در كشور ما سابقه ندارد چرا كه ورزش ایران عمدتا به ورزش قهرمانی ختم می شود.

در واقع امروز را باید عصر تماشای ورزش نام نهاد. فاصله زیاد وقایع مختلف ورزشی در مقایسه با وقایع سیاسی، علمی و حتی هنری و اقبال انبوه تماشاگران برای كسب خبر و دیدن آنها اعجاب انگیز است و پاتولوژی جدیدی را مطرح می كند.

مطبوعات و تلویزیون در دنیای رسانه ای ما به یك بخش از برنامه ها و مطالب خود را به ورزش و اخبار و گزارشات و وقایع هیجان آور آن اختصاص داده اند. مطالعات و نظرسنجی های مختلف از میزان محبوبیت قهرمانان ورزشی در مقایسه با سایر شخصیتهای معروف جامعه در كشورهای مختلف به خوبی میزان فوق العاده توجه مردم به این قهرمانان اساطیری استادیومها را نشان می دهند.

فرافكنی و این همانی یا تخلیه قوای پرخاشگری و احساس تعلق در كنار كسب هویت و تاثیرپذیری از تیم ها و قهرمانان و از علل روانشناختی و خصوصیات جامعه فراغتی و صنعتی از علل جامعه شناختی رویكرد هیجانی جدید یعنی تماشاگری ورزش توسط مردم خصوصا جوانان ونوجوانان می باشد.

 جامعه شناسی ورزش و تماشاگری ورزش با بكارگیری مكتب ها و نظریه هایی چون كاركرد گرایان، ستیزگرایان (تضاد) و انتقادگرایان به بررسی و تجزیه و تحلیل آنها می پردازد. كاركردگرایان بر ابعاد مثبت و كاركردهای سودمند، تضادگرایان بر جنبه های آسیبی و رویكرد انحرافی و انتقادگرایان ضمن تجزیه و تحلیل جنبه ها و ابعاد مثبت و منفی بر ساختارهای اجتماعی و شرایط فرهنگی زمینه ساز فرایند ورزش و تماشاگری ورزش در بین قشرهای مختلف مردم تاكید می كنند.

در جامعه ما سه نگرش عمده در رابطه با پدیده ورزش وجود دارد كه عبارتند از:

 الف- ورزش برای كسب منافع و موقعیت و شهرت و تسلط در سطوح بالا كه رویكرد مسلطورزش مدرن است.

 ب- ورزش برای ورزش در بین قشرهای مختلف اجتماعی با تسلط نگرش اول بر آن

ج-  ورزش برای اهداف و مبانی حقیقی فردی و اجتماعی آن كه سلامت انسانها و جامعه را هدف گیری میكند.

رویكردسوم در واقع در پی تعالی انسانها و توسعه اجتماعی و اقتصادی و فرهنگی است و در بین اندیشمندان و دوستداران حقیقی ورزش وجود دارد. ولی در جامعه این نگرش به صورت صرفا شعارهایی بدون  اقدام عملی و برنامه ریزی برای تحقق آن مطرح می شود .

 در این راستا نقش رسانه های جمعی بویژه مطبوعات و تلویزیون از اهمیت فزاینده ای برای توسعه ورزش و تماشاگری ورزش برای رهبران اجتماعی و هم دستهای پنهان تجاری و رسانه ای برخوردار ولی در این زمینه نیز مطالعاتی انگشت شمار وجود دارد در حالیكه بدون كمك این رسانه ها ورزش و تماشاگری ورزشی هرگز نمی توانست تا این حد توسعه یافته و كاركردهای مثبت و منفی موثری در بین قشرهای مختلف مردم بر جای بگذارد.

 چه باید كرد؟

 قبل ازهمه باید گفت كه در شرایط كنونی با توجه به وضعت ناهنجارورزشی وتسلط بیمارگونه ورزش كاذب قهرمانی با هیاهو های رسانه های زرد  و بی توجهی به نقش و جایگاه خطیر جوانان در جامعه چاره ای نمیتوان كرد چون ارائه پیشنهادهای اساسی و ریشه ای برای ارتقای ورزش و جوانان همچون آب در هاون كوبیدن و نقاشی كردن بر روی آب است.چونبه دلیل منافع انبوه و تزریق پول بی حساب و كتاب از بیت المال مردم، گوشها پر ازپنبه است یا این گوش در و آن گوش دروازه است.با این حال به حكم انجام وظیفه معلمی وبه عنوان یك متخصص مبانی فرهنگی و اجتماعی ورزش و جوانان با 20 سال سابقه كار فرهنگی و دانشگاهی نكاتی را یاد آور می گردد.  

راهبردها و راهكارهایی كه با توجه به این مطالعه برای شناخت و رفع نابسامانیها و تنگناهای آسیبی و دستیابی به شیوه های مطلوب در راستای تحقق اهداف و مبانی حقیقی ورزش و هدایت اصولی و با برنامه تماشاگری آن در جامعه می توان در نظر گرفت عبارتند از:

 

1-  مطالعات و پژوهشهای نظری و تجربی و میدانی از جنبه های جامعه شناختی و روانشناختی اوقات فراغت ، ورزش و تماشاگری ورزش از جنبه های مختلف كاركردهای سودمند یا آسیبی انجام گرفته مورد استفاده برنامه ریزان و متولیان امر قرار گیرد.

2-  در برنامه ریزی اوقات فراغت جوانان و نوجوانان توجه بر جنبه های كمی و بویژه كیفی برای هدایت صحیح فراغت ها و تحت پوشش قرار دادن همه افراد ضروری است. در این رابطه توجه به ارتقای ظرفیت های خانواده، آموزش و پرورش و حمایت سازمانهای متعدد دولتی از آنها بسیار مهم است. اقدامات تعیین كننده ای چون آموزشها و ایجاد فرهنگ فراغت سودمند، توزیع عادلانه بودجه و امكانات و تاسیسات بویژه برای توده های طبقه پایین جامعه، ایجاد هماهنگی و رفع نابسامانیها و تنگناها و داشتن برنامه های كوتاه، میان و طولانی مدت، انجام ارزیابی های دائمی از عملكردها و نحوه فعالیتها با تهیه گزارش ها و آمارهای دقیق، سپردن امور به دست نیروهای متخصص و مشاركت نسل جوان و خانواده ها در برنامه ریزی اجرا و ارزیابی باید در نظر گرفته شود.

3-  پدیده ورزش و مبانی حقیقی و كاركردهای آن در یك جریان سالم و سازنده باید توسط متولیان ورزش و رسانه های گروهی با همكرای دانشمندان و محققین برای مردم بویژه جوانان و نوجوان به گونه مستمر بیان شود تا به صورت یك فرهنگ ورزشی پایدار ارتقا یافته و جنبه های آسیبی و افراطی آن نیز با روشهای اصولی و با برنامه با مشاركت خود مردم كاهش یافته و محو گردد.

4-  نگرش ورزش برای سلامتی و دوستی و شادی و همبستگی ملی و تبادل فرهنگی مورد تبلیغ و تشویق قرار گرفته و با شعارهایی پر محتوا ، سیاستها و برنامه های عملی برای تحقق آن در متن و پیكره برنامه ها و مجامع ورزشی جریان یابد و در مقابل نگرش های آسیبی ورزش برای منافع و نیز ورزش برای ورزش از بین برود. برای این منظور شایسته سالاری در بین مدیران و مدرسان و متولیان اجرایی و علمی و رسانه ای ورزش یك ضرورت حتمی است.

5-  تماشاگری ورزش یك فرصت مغتنم و استثنایی برای انتقال آموزشها و آگاهیها و فرهنگ ورزشی و روحیه ورزشكاری تلقی شود و برنامه ریزیهای لازم و غیر محسوس برای ارائه آن از هر طریق ممكن بویژه پرورش الگوهای قهرمانی با روحیات جوانمردی و ورزشكاری صورت پذیرد.

6-  تماشاگران ورزشی را جزئی از پیكره ورزش و تیم ها و گروههای ورزشی بدانیم و علاوه بر نقش آنها در حمایت و تشویق تیمهای مورد علاقه یا ملی، از نظرات سودمند آنها برای پیشرفت اهداف تیم و باشگاه و اهداف ورزشی با مشاركت خود آنان استفاده كنیم و بدانان ارتقا ببخشیم .

7-  وسایل ارتباط جمعی به نقش و وظایف خطیر خود اعم از خبری، تفسیری آموزشی و ایجاد فضا و فرهنگ سالم ورزشی كاملا توجه نمایند و از افراط و تفریط در خصوص ورزش و تیم های ورزشی و ورزشكاران بپرهیزند و افكار عمومی بویژه جوانان و نوجوانان را در جهت زایل ساختن جنبه های آسیبی و تقویت جنبه های سودمند با مشاركت خود آنان سوق دهند.

8-  با توجه به جایگاه ورزش در گذران اوقات فراغت و اهمیت فراغت برای عمومی مردم بویژه نسل جوان و نوجوان این موضوع به عنوان یكی از مباحث درسی در دوره كارشناسی تحت عنوان جامعه شناسی اوقات فراغت و ورزش تدریس گردد.

9-  برنامه های فراغتی طوری تنظیم گردد كه جنبه های فعال یعنی ورزش كردن در مقابل جنبه های منفعل فراغتی یعنی تماشاگری ورزش تقویت گردد و تماشا وسیله ای برای جذب افراد به فعالیت و حركت بدنی و ورزشی تلقی بشود و امكانات ورزشی نیز براحتی برای جوانان و نوجوانان با هزینه اندك تهیه گردد.

10-   به امر تربیت بدنی و ورزش در آموزش و پرورش در سراسر كشور و معلمین ورزش اهتمام جدی شود و از این طریق آگاهیها و آموزش های لازم برای پرورش نسل سالم و ورزشكار ، تماشاگران با فرهنگ ورزشی و داشتن قهرمانان و ملی پوشانی صاحب نام و جهانی با خصائل ورزشی صورت پذیرد.

 

در مجموع ورزش وتربیت بدنی دارای كاركردهای موثر جسمی وبهداشتی،شادابی وسلامت روان، كاركردهای عاطفی واجتماعی وتربیتی و فرهنگی وعامل مهمی درراستای هنجارپذیری واجتماعی شدن كودكان واهرمی موثر برای كنترل و كاهش كجروی،بزهكاری وانحرافات و آسیبهای اجتماعی است كه بسیاری از مردم بویژه نوجوانان و جوانان عزیز در اوقات فراغت سودمند وسازنده خویش با روشهای فعال از طریق شركت درباشگاهها، برنامه های ورزشی ورقابتها ومسابقات جذاب ویا از طریق تماشای مستقیم با حضور درمیادین و ورزشگاهها ویا از طریق تماشای تلویزیون وخواندن انبوه مطبوعات و روزنامه های ورزشی بدان می پردازند و زمان زیادی را در دنیای فراغتی امروز بان اختصاص می دهند از این رو شایسته است مدیران و برنامه ریزان تربیتی و فرهنگی و اجتماعی به نحو شایسته و بایسته ای بدان بپردازند.   

 * منابع و مآخذ:

1-   آرمایز- كارلتن، تربیت بدنی از نقطه نظر تاسیسات عالیه، ترجمه ایوب گیرانیان، 1342

2-   آقاپور- سید مهدی، جامعه شناسی ورزش، دفتر تحقیقات سازمان تربیت بدنی ، 1368

3-   آقاپور سید مهدی، ورزش و آسیب شناسی جوانی، روزنامه ایران، سال اول شماره 270، 11/10/1374

4-   آقاپور سید مهدی، ورزش و رسانه های ورزشی، روزنامه ایران- سال اول شماره 224، 15/7/1374

5-   آقاپور- سید مهدی، نقش رسانه های جمعی در ورزش، روزنامه ایران، سال اول، شماره 218، 8/7/1374

6-   اسوآهولا و برادهتفیلد، روانشناسی ورزش با رویكرد روانی، اجتماعی، ترجمه رضا فلاحی محسن حاجیلو، سازمان تربیت بدنی، 1372

7-   بهنام جمشید و راسخ شاپور، مقدمه بر جامعه شناسی ایران- انتشارات علمی \ 1348

8-   بیرو- آلن، فرهنگ علوم اجتماعی ، ترجمه باقر ساروخانی، انتشارات كیهان، تهران، 1370

9-   تحقیقی در باب سیگار، انتشارات مدرسه وابسته به سازمان پژوهش و برنامه ریزی آموزشی، 1364

10-  تندنویس- فریدون- نحوه گذران اوقات فراغت دانشجویان دانشگاههای كشور با تاكید بر فعالیتهای ورزشی، 1375

11-  توماس ریمون، جامعه شناسی ورزشی، ترجمه جمشید هومن ، فصلنامه ورزش شماره 24 و  25

12-  جاوید- سیروس، زمینه ورزش شناسی، چاپخانه پیروز، 1350

13- دارابی- حجت ا...، مطالعه و بررسی برخی عوامل موثر بر ارتقاء كمی و كیفی فوق برنامه ورزشی در دانشگاه های دولتی مستقر در تهران 1376

14-  روشه گی ، سازمان اجتماعی (مقدمه ای بر جامعه شناسی عمومی)، سمت، تهران، 1375

15-  ساروخانی- باقر، دائره المعارف علوم اجتماعی ، انتشارات كیهان، تهران ، 1370

16-  شعاری نژاد- علی اكبر، نقش فعالیتهای فوق برنامه در تربیت كودكان ، انتشارت اطلاعات ، 1366

17- عسگریان مصطفی، جایگاه تربیت بدنی در اوقات فراغت دانش آموزان، مجموعه مقالات اولین كنگره علمی ورزش مدارس سراسر كشور ، 1373

18- فرج اللهی نصرت ا...، بررسی جایگاه تربیت بدنی و ورزش در گذران اوقات فراغت دانشجویان دختر دانشگاه تهران، 1373

19- فصلنامه تعلیم و تربیت، نشریه سازمان پژوهش و برنامه ریزی آموزش وزارت آموزش و پرورش ، سال سوم ، شماره 2، 1366

20-  فصلنامه فرهنگ عمومی- وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، شماره 10 و 11، 1376

21- قراخانلو- رضا، خلاصه ای از یك تحقیق (بررسی نحوه گذران اوقات فراغت دانش آموزان پسر دوره متوسطه تهران)، فصلنامه ورزش، شماره هشتم

22- كازنو- ژان، جامعه شناسی وسایل ارتباط جمعی ، ترجمه باقر ساروخانی و منوچهر محسنی، انتشارات اطلاعات ، 1373

23-  كایات میشل، جوانمردی و رقابت های ورزشی، پیام یونسكو، شماره 271، 1372

24-  مجله ورزش و ارزش، نشریه ماهانه اداره كل تربیت بدنی وزارت آموزش و پرورش ، شماره 100، سال 1372

25-  مجموعه سخنرانیهای اولین سمینار جوان و ورزش (اوقات فراغت)، سازمان تربیت بدنی، 1371

26-  میگل اسكوبار، دوپینگ سایه ای شوم بر ورزش، پیام یونسكو، شماره 271، 1372

27-Coakley Jay .J , sport in society, 1976

28-Edwards harry, sociology of sport, 1976

29-Greendorfer susan, sport sociology. 1992

30-Hills peter and argyle Michael,  positive moods derived from leisure and relation ship to happiness and personality. 1997

31-Marie hart , sport in socio-cultural process, 1986

32-Snyder E. Eldon and Speritzer A. Elmera , social Aspect of sport, 1989






نوع مطلب : علمی، فرهنگی، اجتماعی، ورزشی، 
برچسب ها :
ارسال شده در: سه شنبه 19 آذر 1392 :: توسط : سید مهدی آقاپور


 
درباره وبلاگ
مدیر وبلاگ : سید مهدی آقاپور
مطالب اخیر
نویسندگان
آمار وبلاگ
کل بازدید :
بازدید امروز :
بازدید دیروز :
بازدید این ماه :
بازدید ماه قبل :
تعداد نویسندگان :
تعداد کل پست ها :
آخرین بازدید :
آخرین بروز رسانی :